Κοσμᾶς ὁ ἰσαπόστολος †24 Αὐγούστου

Εἶναι ὁ ἅγιος ἱερομόναχος - ἱερομάρτυς, τόν ὁποῖον ἡ ᾿Εκκλησία τοῦ Χριστοῦ, γιά νά τιμήσει τόν ἀγώνα καί τήν προσφορά του, τόν ὀνόμασε ᾿Ισαπόστολο. 
Καταγόταν ἀπό τό Μεγάλο Δένδρο τῆς Αἰτωλίας καί ἀπό γονεῖς εὐσεβεῖς, οἱ ὁποῖοι φρόντισαν γιά τήν καλή ἀνατροφή καί τήν ἐκπαίδευσή του. ῞Ωριμος πῆγε στό ῞Αγιο ῎Ορος καί στήν ᾿Αθωνιάδα Σχολή, κοντά σέ σοφούς διδασκάλους καί διδάχθηκε καί τά ἐγκύκλια γράμματα καί τήν Θεολογία.
᾿Ονομαζόταν Κωνσταντῖνος καί, ὅταν ἔγινε μοναχός στήν ῾Ιερά Μονή Φιλοθέου, ἔλαβε τό ὄνομα Κοσμᾶς. Γνωρίζοντας ὅτι καί τό ῎Εθνος κινδύνευε καί ἡ ᾿Ορθοδοξία κλονιζόταν ἀπό τήν ἀμάθεια καί τό σκοτάδι, ἀναχώρησε ἀπό τό ῞Αγιο ῎Ορος καί πῆγε στήν Πόλη, ὅπου πῆρε ἄδεια ἀπό τόν Πατριάρχη Σεραφείμ νά κηρύττει. 
῎Ετσι ὁ μακάριος Κοσμᾶς ἐξῆλθε κηρύττων ἀρχικῶς πέριξ τῆς Πόλεως καί ἀπό ἐκείνην τήν περιοχή μετέβη εἰς Αἰτωλοακαρνανίαν. Μέ νέα ἄδεια περιῆλθε τά Δωδεκάνησα καί τό ῞Αγιο ῎Ορος. ᾿Ακολούθως περιόδευσε εἰς Θεσσαλονίκη, Βέροια, ὁλόκληρο τήν Μακεδονία, ἔφθασε εἰς τήν Χειμάρα, ἐπέστρεψε εἰς τήν ῎Ηπειρο καί ἀπό ἐκεῖ κατέληξε εἰς Λευκάδα καί Κεφαλληνία. Πῆγε ἀκόμη στή Ζάκυνθο, Κέρκυρα καί στήν ᾿Αλβανία. 
᾿Απ’ ὅπου περνοῦσε, προξενοῦσε ἰδιαιτέρα ἐντύπωση μέ τήν ἁπλότητα, τήν πραότητα καί τή γλυκύτητα τῶν λόγων του. Προκαλοῦσε πολλή συγκίνηση καθώς τό κήρυγμά του τό θεοφώτιστο καί λυτρωτικό, τό ἀκολουθοῦσαν ποικίλα θαύματα ὅπως τῶν ῾Αγίων ᾿Αποστόλων. Παντοῦ ἀπ’ ὅπου περνοῦσε ἵδρυε σχολεῖα γιά νά φοιτοῦν σ’ αὐτά παιδιά καί νά μαθαίνουν τά ἱερά γράμματα γιά νά στερεώνονται στήν πίστη καί τήν εὐσέβεια. Τήν διδασκαλία του καί τά θαύματά του ἐπί ἔτη θύμιζε ὁ ξύλινος σταυρός τόν ὁποῖον ἔστηνε ὅπου ὁμιλοῦσε καί θαυματουργοῦσε.
Εἶναι δέ χαρακτηριστικό ὅτι καί οἱ ᾿Οθωμανοί Τοῦρκοι τόν σεβόντουσαν γιατί πολλούς κι ἀπ’ αὐτούς εἶχε θεραπεύσει ἀπό ἀνίατες ἀρρώστιες. Τόν μισοῦσαν μόνον θανάσιμα οἱ ῾Εβραῖοι, οἱ ὁποῖοι καί τελικῶς μέ δολοπλοκίες καί δωροδοκίες ἐπέτυχαν τήν ἐξόντωσή του. ῾Οδηγήθηκε στό μαρτύριο, τόν ἀπαγχονισμό, τήν 24η Αὐγούστου 1779 στό Κολικόντασι τῆς ᾿Ηπείρου.
᾿Αργότερα στόν τόπο τοῦ μαρτυρίου τοῦ ἁγίου ἀνηγέρθη μεγάλος ναός πρός τιμήν του, μέ ἔξοδα τοῦ σατράπη τῶν ᾿Ιωαννίνων ᾿Αλῆ Πασᾶ Τεπελενλῆ. ῎Απειρα θαύματα ἐτέλεσε τό ἅγιο λείψανό του καί ἐν τάφῳ καί μετά τήν ἀνακομιδή του.

᾿Απολυτίκια
Εἰς ἦχον α´ «Τὸν τάφον σου Σωτήρ...»

Τὸν μέγαν ἀθλητήν, ὀρθοδόξων τὸ κλέος, Χριστοῦ τὸν μιμητὴν καὶ διδάσκαλον θεῖον, Κοσμᾶν τὸν ἰσαπόστολον, Αἰτωλίας ἀγλάϊσμα, τὸν παιδεύσαντα τὸ δοῦλον Γένος ἐνθέως καὶ συντρέξαντα εἰς τὴν ἀνάστασιν τούτου ἐν ὕμνοις τιμήσωμεν.

Εἰς ἦχον γ´ «Μέγαν εὕρατο...»

Κόσμον ηὔγασας Πνεύματι θείῳ, κόσμον ἤνεγκας τῇ ᾿Εκκλησίᾳ, κόσμημα θεῖον, πιστῶν τὸ προπύργιον, ταῖς διδαχαῖς σὺ τὸ Γένος ἐφώτισας καί τῆς δουλείας τὰ σκότη διέλυσας, Κοσμᾶ ῞Αγιε· τῶν ᾿Αποστόλων ὁμότροπε, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε κοσμῆσαι τὰς ψυχὰς τῶν ἀνυμνούντων σε.

Εἰς ἦχον τὸν αὐτόν

Θεῖον κόσμημα ᾿Ορθοδοξίας καὶ ἀγλάϊσμα τῆς ᾿Εκκλησίας ἀνεδείχθης, Κοσμᾶ ἰσαπόστολε· διὰ πυρὸς διελθών τε καὶ ὕδατος, ἀναψυχὴν σὺ ἐκτήσω δι’ αἵματος. Εὐκοσμώτατε, διδάχων τοῦ Γένους κόσμημα, Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε κοσμῆσαι ἀρεταῖς καὶ τὰς ψυχὰς ἡμῶν.

Εἰς ἦχον δ´ « Ταχὺ προκατάλαβε...»

Τὴν εὔηχον σάλπιγγα Εὐαγγελίου Χριστοῦ, Προφήτην τὸν πύρινον καὶ μιμητὴν ᾿Ηλιοῦ, Κοσμᾶν τὸν ᾿Ισαπόστολον, πάντων τῶν ὀρθοδόξων ὁδηγὸν καὶ προστάτην, δήμων τῆς Αἰτωλίας καὶ τυράννου τὸ σέβας, ὕμνοις καὶ ἐγκωμίοις ἀθρόως τιμήσωμεν.

Μεγαλυνάριον

Κόσμον φέρων θεῖον τῶν ἀρετῶν καὶ τοῦ μαρτυρίου τὸ διάδημα τὸ σεπτόν, κόσμησον εὐχαῖς σου ἀεὶ τὴν ᾿Εκκλησίαν καὶ σὺν παντὶ τῷ κόσμῳ, Κοσμᾶ μέγιστε.